Küçük İzmir Tarihi

İzmir, yaklaşık 5 bin yıl önce Bayraklı’da bugün Tepekule olarak adlandıran bölgede kurulmuştur. MÖ 33’de Büyük İskender şehri Kadifekale eteklerine taşır. İon Birliği’nin bir üyesi olan İzmir, antik dönemde Friglerin, Lidyalıların, Roma ve Bizanslıların yönetiminde kalır. Bizans dönemine kadar hep Efes'in gölgesinde kalan İzmir, daha sonra Efes’in gerilemesiyle birlikte Küçük Asya’nın birinci kenti haline gelir. Antik çağın anıtsal destanı olan İlyada’nın yazarı Homeros ise bilinen en ünlü İzmirlidir.
Türkler, İzmir’e 11. yüzyılda gelirler. Bu dönemden sonra nispi bir gerileme yaşayan İzmir, 16. yüzyıldan itibaren bir ticaret ve ihracat merkezi olarak yeniden gelişme gösterir. 18. ve 19. yüzyıllarda ise bu gelişme daha da hızlanır.
19. yüzyılda Ticaret hacmi açısından İstanbul'u dahi sollayan İzmir, Osmanlı'nın en fazla gelir elde ettiği vilayetlerin başında gelmekte, Avrupa'nın da en önemli ticaret merkezlerinden biri olma unvanını elinde bulundurmaktaydı. Bu dönemde Avrupa'dan İzmir'e doğru olan tüccar akını, kentin çok uluslu bir yapı oluşturmasına neden olur. Öyle ki, bu çok ulusluluk, İzmir'de Osmanlı'nın bile otoritesini tartışılır hale getirebilmiştir. 1905 yılında 140 bini İslam/Türk, 120 bini Rum, 30 bini Ermeni, 30 bini Yahudi, 30 bini ise Avrupalı olmak üzere şehirde yaklaşık 350 bin kişi yaşamaktadır. Şehirde ticari ve iktisadi hareketliliğin yanı sıra kültür ve sanat açısından zengin bir sosyal yaşam söz konusudur. İzmir, okulları, tiyatro, kütüphane ve gazeteleri ile dikkat çeker.
I. Dünya Savaşı ile birlikte bu çok kültürlü barış ortamı birden son bulur. Daha sonraki süreçte düşmanlıklar derinleşir ve 1922 Eylül’ünde Basmane’den başlayan ve nerdeyse şehrin dörtte üçünü tahrip eden büyük bir yangınla İzmir’in çok kültürlü ortamı bir daha geri gelmemecesine yok olur gider. 

Pazar ve Bahar

İzmir'de bahar gecikti bu yıl. Okulların kapanmasına haftalar kala sessiz sedasız sinsice ilerliyor. Öğle sonraları birdenbire gelen otuz dereceler, toplanıp toplanıp indiren sağanaklar, çok geçici sicim bir yağmur belirtileri bu gizli baharın. Çeşme haftasonları aniden kalabalıklaşıyor. Deniz diri çalkantılarına başladı bile. Herşey aylarca sürecek bir karayelin habercisi sanki.

İzmir'in beli daha bir kırık bu bahar. Pazar kaçamaklarından bunaldı insanlar. Hergün bir kaçamak çünkü. Hergün, ekonomik krizden, parasızlıktan, umutsuzluktan çalınan bir gün daha. Güney'in alımlı tembelliği hiç iyi gitmiyor umutsuzlukla. Bu yıl etekler de kısalmadı, şortlar da çekilmedi. Her geçen bahar yeni bir umutsuzluk olarak geliyor İzmir'e.

Kordon kalabalık, birahaneler boş. Sessiz sedasız alıp başını gidecek bahar böyle giderse. Oysa İzmir çıldırmalı baharda. Delirmeli bütün ruhuyla. Alışık olduğumuz, alışık olduğunuz İzmir bu oysa. Sessiz sedasız yeni çiftler dönmeli köşeyi. Birdenbire görmelisiniz. Birdenbire içinize dolmalı hayat. Birdenbire rengarenk bir renk fırtınasına dönüşmeli caddeler. Hıdırellezle gelmeli İzmir'e bahar. Ve hiç gitmemeli.

Şimdi gün yaza dönecek. Ağır bir güneş parlayacak İzmir'in üzerine. Kahveler seyrekleşecek. Köyler işlerine çekilecek. Şehir Çeşme'ye, Urla'ya, Foça'ya kaçacak. İzmir bir bize bir de sokak köpeklerine kalacak. O İzmir'de 2010 acaba nasıl doğacak?

Yaklaşık otuz yıldır süren başaşağı düşüş devam edecek mi? Yoksa İzmir bu baharda olduğunca dibe vurup zıplamaya mı başlayacak?

Yeni birşeyler lazım bu şehre. Derin tarihinin mazgal deliklerinden çıkacak, yavaş yavaş şehri etkisi altına alacak bir büyüye. Dışlanmışlığının bilincinde, yeni bir dünyaya adım atacak belki de. Homeros gibi bir büyüye ihtiyacı var İzmir'in. Hikayesini, bir daha hiç olmasın, bir daha surları hiç kararmasın diye bir daha anlatacak, ve aynı Homeros gibi şehri bir kez daha tarihin altın sayfasına yazacak.

İzmir'de bir Pazar günü. Baharda bir pazar. Ve sessizliğin giderek büyüdüğü, ne çan ne de ezan seslerinin duyulmadığı. İzmir'de bir Pazar günü. Neşenin habercisini bekliyoruz.